Το 1535, στην Μπρέσια της Ιταλίας, η Άγγελα Μερίτσι ίδρυσε ένα τάγμα κοριτσιών, που το αφιέρωσε στην Αγία Ούρσουλα, μάρτυρα του 5ου αιώνα (απ’ όπου και το όνομα Ουρσουλίνες). Οι γυναίκες-μέλη αυτού του τάγματος ζούσαν μέσα στον κόσμο, αλλά ήταν αφιερωμένες στο Θεό.

Το τάγμα αυτό γρήγορα απέκτησε πολλά μέλη. Να αναφέρουμε ενδεικτικά ότι κατά τη Γαλλική Επανάσταση υπήρχαν στη Γαλλία 350 μοναστήρια και 900 περίπου μοναχές.  Τα τάγματα εξαπλώθηκαν σε διάφορες  χώρες  όπου και ίδρυσαν μεγάλα παιδαγωγικά ιδρύματα (εσωτερικά σχολεία, οικοτροφεία κοριτσιών). Πολλές από τις  μοναχές διακρίνονταν «δια την μεγάλην των μόρφωσιν και παιδαγωγικήν  τέχνην». Στη χώρα μας δημιουργήθηκαν σχολές στις παρακάτω πόλεις: 1704 στη Νάξο, 1862 στην Τήνο, 1916 στο Ναύπλιο, 1920 στην Καλαμάτα, 1947 στην Αθήνα.

Σχολή Καλογραιών στην Καλαμάτα

Στις αρχές του 1920 το Μοναχικό Τάγμα των Ουρσουλινών Καλογραιών της Τήνου αποφάσισε να ιδρύσει Γαλλική Σχολή στην Καλαμάτα. Η Σχολή στεγάστηκε στην αρχοντική οικία Τσατσαρώνη που βρισκόταν στη δυτική γωνία της οδού Αναγνωσταρά και Παπατσώνη,  προς τα δυτικά της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος.

Η άφιξη του προσωπικού της Σχολής

Η εφημερίδα Θάρρος της 10ης Αυγούστου 1920 έγραψε για την άφιξη του προσωπικού της σχολής:

«Δια του εκ Πειραιώς καταπλεύσαντος χθες ατμοπλοίου της γραμμής αφίκετο το διδακτικόν προσωπικόν της Γαλλικής Σχολής του Τάγματος των Ουρσουλινών, αποτελούμενον εκ των καλλιτέρων καθηγητών και καθηγητριών, οίτινες ευδοκίμως έδρασαν εις διαφόρους σχολάς του εξωτερικού. Εντός ολίγου τελειώνουν αι επισκευαί των κτιρίων της Σχολής αρχομένης ευθύς αμέσως της επιπλώσεως των αιθουσών αυτής και του οικοτροφείου το οποίον θα είναι μοναδικόν δια την Πελοπόννησον. Το πρόγραμμα εργασιών της Σχολής δημοσιεύεται προσεχώς».

Το πρόγραμμα της Σχολής

(δημοσιεύθηκε στις 20 Αυγούστου του 1920 στην Εφημερίδα Θάρρος). Τα κυριότερα σημεία του:

«Η Γαλλική Σχολή των Αδελφών Ουρσουλινών (sic) ιδρυθείσα εν Ναυπλίω την 21η Αυγούστου 1916 υπό των υφισταμένων ήδη εν Ελλάδι Σχολών  Τήνου και Νάξου μετεφέρθη εις Καλάμας υπό την διεύθυνσιν των Αδελφών Ουρσουλινών Τήνου».

«Αύτη προτίθεται να μορφώνη τας νεαράς κόρας εις τον φόβον του Θεού, εις την αγάπην της αρετής και του καθήκοντος, τα οποία αποτελούν την ευτυχίαν  και της οικογενείας και των λαών».

Τα μαθήματα που διδάσκονταν στη Σχολή ήταν ίδια με εκείνα των δημόσιων σχολείων. Η Γαλλική ήταν υποχρεωτική αλλά οι μαθητές μπορούσαν να διαλέξουν  και μία άλλη ξένη γλώσσα π. χ. αγγλική ή γερμανική. Το πρόγραμμα όμως ανέφερε ρητώς ότι θα διδάσκονταν όλα τα μαθήματα εκτός των Θρησκευτικών.

Sœur Dominique. Φωτ.: Εφημερίδα Θάρρος 12-01-1995

Το προσωπικό της Σχολής αποτελούνταν από 15 καλόγριες τις mères (μητέρες μοναχές) που δίδασκαν σε διάφορες τάξεις της Σχολής και τις sœurs (αδελφές μοναχές). Διευθύντρια της Σχολής ήταν η αδελφή Dominique.

Οι μαθήτριες

Στη Γαλλική Σχολή είχαν εγγραφεί τα κορίτσια των καλών λεγομένων οικογενειών. Υπήρχαν τρεις κατηγορίες μαθητριών: οι εσωτερικές, οι εξωτερικές και οι ημίσιτες, αυτές που το μεσημέρι σιτίζονταν στη Σχολή.

Ενδυμασία

Οι μαθήτριες στο σχολείο φορούσαν μαύρη ποδιά και άσπρο μπερέ και στον περίπατο ναυτική μπλούζα με φούστα λευκή. Κάθε Πέμπτη απόγευμα πήγαιναν περίπατο.

Το οικοτροφείο

Για τις ανάγκες  των μαθητριών που φοιτούσαν στη Σχολή ως εσωτερικές είχε ενοικιασθεί το κτηριακό συγκρότημα που βρισκόταν στη θέση του άλλοτε Κινηματογράφου «Ηλέκτρα». Τις θρησκευτικές ανάγκες των Καλογραιών εξυπηρετούσε ο Abbé Delernia.

Μαθήτριες της Γαλλικής Σχολής Καλογραιών Καλαμάτας  σε αναμνηστική φωτογραφία τους στο προαύλιο του οικοτροφείου. Η φωτογραφία είχε ληφθεί το σχολικό έτος 1922-1923 και είναι από το αρχείο της οικογένειας Γεωργίου και Παναγιώτη Κουτσομητόπουλου. Φωτ.: Εφημερίδα Θάρρος 12-01-1995

Οι εκδηλώσεις

Στις 4 Μαρτίου 1924 το Θάρρος έγραψε:

«Μια εορτή εις την Γαλλικήν Σχολήν»

«Η ενταύθα Γαλλική Σχολή του τάγματος των Ουρσουλινών εις την μεγάλην αίθουσαν των τελετών της δίδει την προσεχή Πέμπτην 6ην Μαρτίου και ώραν 3ην μ. μ. μίαν εορτήν, όπως συνήθως κάμνει, καθ’ ην  η πόλις καλείται να εκτιμήσει τας προόδους των μαθητριών της Σχολής. Το πρόγραμμα της εορτής, είναι εκλεκτόν και ποικίλον, υπόσχεται δε από πνευματικής, μουσικής και καλλιτεχνικής εν γένει απόψεως να παρουσιάσουν αι μαθήτριαι της Σχολής κάτι πράγματι εξαιρετικόν δια την πόλιν μας. Της εορτής θα μετάσχουν όσοι έλαβον ή  θα λάβουν ειδικάς προσκλήσεις της Διευθύνσεως της Σχολής».

Η Γαλλική Σχολή  συνήθιζε να δίνει παραστάσεις στις Αρχές της πόλης και στους γονείς των μαθητριών, προκειμένου να παρουσιάσει το έργο της και την πρόοδο των μαθητριών της.

Η πλημμύρα της Καλαμάτας

Την 21η Οκτωβρίου 1924 η Καλαμάτα επλήγη από κατακλυσμιαίες βροχές, με αποτέλεσμα να πλημμυρίσει ο χείμαρρος της πόλης. Υποχώρησαν οι μάντρες του ποταμού και τα νερά ξεχύθηκαν προς την πλατεία της Καλαμάτας και προς τον Αϊ -Γιώργη παρασύροντας τα πάντα. Πλημμύρισαν καταστήματα και υπόγεια. Πνίγηκαν άνθρωποι και καταστράφηκαν περιουσίες. Η ίδια νεροποντή επαναλήφθηκε έπειτα από σχεδόν ένα μήνα.

Στη διάρκεια της μεγάλης πλημμύρας τα καταλύματα της Γαλλικής Σχολής  είχαν κατακλυσθεί από τα νερά.  Οι μοναχές αγωνίζονταν μόνες τους να αποτρέψουν το κακό, χωρίς καμία βοήθεια από τους Καλαματιανούς. Ο περισσότερος κόσμος δεν έβλεπε με καλό μάτι το Μοναχικό Τάγμα των Ουρσουλινών στην πόλη μας. Ως Ρωμαιοκαθολικές, τις έβλεπαν να προσηλυτίζουν τις μαθήτριές τους στο παπικό δόγμα. Ωστόσο, όπως απέδειξαν τα πράγματα, μία μόνο μαθήτρια του Γαλλικού Σχολείου των Καλογραιών από τις δεκάδες  που φοιτούσαν σε αυτό  ασπάσθηκε πολύ αργότερα τον Ρωμαιοκαθολικισμό.

Το κλείσιμο της Σχολής

Το γεγονός ότι ο κόσμος δεν έτρεξε να βοηθήσει τις καλόγριες και τη Σχολή τους  κατά την πλημμύρα, καθώς επίσης και ότι είχαν μείνει χωρίς εφημέριο, ανάγκασε τις καλόγριες να κλείσουν τη Σχολή και να επιστρέψουν στην Μονή της Τήνου στην οποία ανήκαν. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε στην πόλη μας το Εθνικό Ορφανοτροφείο Αρρένων, το οποίο αργότερα, εγκαταστάθηκε στα κτήρια του οικοτροφείου της Γαλλικής Σχολής.

ΠΗΓΕΣ

ΓΑΚ Μεσσηνίας, Αρχείο Γ & Π Κουτσομητόπουλου

Εφημερίδα Θάρρος, 20-8-1920 & 04-03-1924

Ζερβής, Ν., «Από την παλαιά Καλαμάτα: Η Γαλλική Σχολή των Καλογραιών στην Καλαμάτα του Τάγματος των Ουρσουλινών», Εφημερίδα Θάρρος, 15-01-1995 σ. 13 και 22-01-1995 σ.13

Καθολική Εκλησία της Τήνου, διαθέσιμη στο http://www.catholic.gr/ursulines1.htm, προσπελάστηκε στις 12-01-2018

Σχολή Ουρσουλινών, διαθέσιμη στο http://www.ursulines.gr, προσπελάστηκε στις 28-12-2017

Έρευνα—Επιμέλεια—Μετάφραση:

Ουρανία Σκλήκα